بی شک سفر دولت نهم به خراسان رضوي در دو مرحله متفاوت، توانست تأثيرات بسياري در بخشهاي مختلف گذارده و به توسعه همه جانبه استان ياري رساند. از آنجا كه به عقيده بسياري از صاحب نظران، «فرهنگ» زيربناي هر پيشرفتي قلمداد مي گردد، «نخست» در فرصتی نسبتا کوتاه پاي صحبتهاي سيدجواد جعفري، مديركل فرهنگ و ارشاد خراسان رضوي نشسته است تا در زمانه اي كه هر سخنور و صاحب قلمي از هر تريبوني به خود اجازه دهد كه تصرفي در عرصه فرهنگ بنمايد، اين حوزه را در گفتگوي با يك ميدر باتجربه فرهنگي ارزيابي و تحليل كند. به اين ترتيب بناي گفتگو با جعفري گذاشته شد كه پس از يك مرتبه تغيير قرار ديدار به علت درگذشت استاد ترمه چي، در دفتر كار اين مدير فرهنگي انجام شد. اينك مشروح گفتگو با سيدجواد جعفري، مدير كل فرهنگ و ارشاد اسلامي خراسان رضوي كه همزمان با سي سالگي انقلاب اسلامي، سي امين سال از خدمت دولتي خود را تجربه مي كند، می خوانیم؛

براي شروع گفتگو، لطفاً در رابطه با مصوبات دولت در دور اول سفرهاي استاني در مورد خراسان رضوي توضيح داده و بفرمائيد كه در جريان اجراي اين مصوبات، حوزه فرهنگ چه جايگاهي را كسب كرد؟

در جريان مرحله اول سفر هيأت دولت به خراسان رضوي، شاهد تصويب 3 نوع مصوبه بوديم. يك نوع آن مربوط به تأمين اعتبار براي تكميل پروژه هاي نيمه تمام بود كه 4 پروژه در استان مشمول اين نوع مصوبات مي گشت (پروژه هاي مجتمع فرهنگي و هنري امام رضا(ع)، كتابخانه مركزي مشهد و مجتمع هاي فرهنگي و هنري خواف و فريمان) كه كل اعتبارات مربوط به اين دست مصوبات چه در سطح استاني و چه ملي محقق شد. اما بخش ديگري از مصوبات مربوط به ايجاد سازمان اداري براي مناطق تازه شهرستان شده استان بود كه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي با كمك سازمان مديريت و برنامه ريزي سابق چارت سازماني و تشكيلاتي اين سازمانها را تهيه و ابلاغ كرد كه در استان مصوبات مربوط به اين امر نيز محقق شد. اما نوع سوم مصوبات به ارائه تسهيلاتي براي توسعه صنعت چاپ و نشر مربوط مي گشت كه مي بايست اين تسهيلات از سوي بانكه تخصيص داده مي شد كه در اين بخش نيز شاهد جذب 5/5 ميليارد تومان اعتبار بوديم و حركت در مسير اين دسته از مصوبات را هم موفقيت آميز مي دانم. البته مصوبات مرحله اول ابعاد مختلفي داشت كه به عنوان مثال به برگزاري سالانه جشنواره فرهنگي و هنري امام(ع) مربوط مي گشت كه اينها هم با برنامه دقيق عملياتي شد و بطور خلاصه و در يك كلام، تمامي مصوبات دور اول سفر هيأت دولت به استان در حوزه فراهن تحقق پيدا كرد.

در تشريح مصوبات دور اول سفر به پروژه ساخت كتابخانه مركزي مشهد اشاره كرديد كه تكميل آن هنوز معطل مانده است. اين پروژه چه زماني به بهره بردراي مي رسد؟

كتابخانه مركزي مشهد جزو طرحهاي سي امين سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي است كه به عنوان يك طرح ويژه فرهنگي كار ساختماني آن امسال به اتمام رسيده و آن را تحويل سازمان كتابخانه ها مي دهيم تا بهره برداري كامل از آن را به پايان برسانند.

در دور سفر اعضاي كابينه نهم به استان خراسان رضوي نيز شاهد مصوبات متنوعي با رويكرد فرهنگي بوديم. لطفاً در رابطه با اين مصوبات نيز توضيح دهيد؟

در جريان اين دوره از سفرها 10 مصوبه فرهنگي داشتيم كه روي آنها كار كارشناسي دقيقي صورت گرفته بود. درباره پروسه تدوين اين مصوبات بايد عرض كنم كه ما ابتدا در استانداري كار كارشناسي دقيقي روي اين مصوبات انجام داديم. بعد طي جلسه اي در تهران هماهنگي هاي لازم را به عمل آورديم كه در نهايت تمامي پيشنهادات ارائه شده در جلسه هيأت دولت مصوب شد. اگر بخواهيم اين مصوبات را به صورت فهرست وار براي شما قرائت كنم، بايد بگويم:

1-   تخصيص 4 ميليارد تومان اعتبار براي تكميل پروژه هاي عمراني 2- تخصيص يك ميليارد تومان اعتبار براي فعاليتهاي فرهنگي با اولويت مناطق مرزي و فعاليتهاي ديني و قرآني 3- تخصيص لازم براي تكميل موزه هنرهاي معاصر و تالار مركزي شهر مشهد 4- انجام مطالعات لازم براي احداث پرديس سينمايي در شهرستان مشهد 5- مطالعه و احداث دانشگاه جامعه علوم قرآني در مشهد و نيز در تربت حيدريه 6- مطالعه و اجراي احداث 2 پژوهشكده موسيقي در تربت جام و قوچان 7- مطالعه و اجراي پژوهشكده فرهنگ و ادب در نيشابور 8- مطالعه و اجراي پژوهشكده هنرهاي تجسمي در مشهد 9- تأمين اعتبار براي برگزاري همزمان جشنواره فيلم فجر همه ساله در مشهد 10- تجهيز مجتمع هاي فرهنگي و هنر شهرستانهاي تايباد، تربت جام، تربت حيدريه، چناران و گناباد.

البته بايد توضيح دهم كه مبلغ 4 ميليارد تومان اعتباري كه براي تكميل پروژه هاي عمراني اشاره كردم، مربوط به پروژه هاي تكميل كتابخانه مركزي مشهد، مجتمع امام رضا(ع)، هنرستان هنرهاي زيبا در مشهد، مجتمع هاي فرهنگي و هنري فريمان، نيشابور، سبزوار و خليل آباد بود. همچنين در جريان اين سفر برگزار سالانه جشنواره فرهنگي و هنري امام رضا(ع) و اختصاص اعتبار جهت مرمت و بهره برداري از مساجد و بقاع متبركه و تخصيص اعتبار براي زائر سراي «امام زاده محمد» در درگز نيز مورد موافقت قرار گرفت. بنابراين با نگاهي به اين مصوبات كه نتيجه آن هم اتمام پروژه هاي نيمه تمام، هم انجام مطالعات براي احداث مراكز جديد فرهنگي و هم نهادينه ساختن فعاليتهاي فرهنگي جاري مي باشد، مي توان دريافت كه به واسطه اين مصوبات بخش فرهنگ استان با تحول عظيمي روبرو خواهد شد.

از آنجا كه مقام معظم رهبري امسال را سال نوآوري و شكوفايي خوانده اند، چه تدابيري انديشيده ايد كه اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي براساس اين رويكرد ملي حركت كند؟

در راستاي تحقق اين شعار مهم و اساسي در سال 87 بخش فرهنگ بيشترين رسالت را بردوش خود احساس مي كند و طبيعي است كه اصل «نوآوري و شكوفايي» بايد از بخش فرهنگ آغاز شود. بنابراين رويكرد برنامه ها در سال 87 كه مي بايست متناسب با حال و هواي سي امين سالگرد انقلاب اسلامي نيز باشد، در راستاي «نوآوري و شكوفايي» خواهد بود و تصويب همين مصوبات دور دوم سفر، «نوآوري» در حوزه فرهنگ را موجب خواهد شد.

يكي از چالشهاي اساسي بودجه در سال 86، مربوط به سهم فرهنگ از بودجه 87 بود. با توجه به تخصيص سهم بخشهاي مختلف از بودجه دولتي، در استان اين بودجه به چه نسبتي ميان بخشهاي مختلف توزيع مي شود؟

بودجه دريافتي را در 2 حوزه هزينه مي كنيم كه يك حوزه معطوف به تخصيص بودجه براي تكميل زير ساختهاي فرهنگي است( يا تأكيد بر تقويت مراكز فرهنگي و هنري در شهرستانها كه اينكه هيچ شهرستاني بدون يك مركز فرهنگي و هنري نيست) و بخشي ديگر از اين بودجه نيز صرف هزينه هاي نرم افزاري مي شود.بنابراين تلاش ما اينست كه بودجه به گونه اي هزينه گردد كه از طرفي همه حوزه ها را در برگيرد و از سوي ديگر هيچ پروژه اي مورد غفلت قرار نگيرد كه در اين زمينه براي سال 87 برنامه ريزي دقيقي را صورت داده ايم.

يكي از مشكلات هنري مشهد، نبود سالن كافي براي اجراي تئاتر در مشهد است. همانطور كه مي دانيد مشهد تنها يك سالن تئاتر (هاشمي نژاد) دارد كه ظاهراً راضي كننده نيست. براي رفع اين مشكل چه چاره اي انديشيده ايد؟

تا يك ماه ديگر يك سالن تئاتر ديگر در مجتمع فرهنگي و هنري امام رضا(ع) در حال آماده سازي است كه با بهره برداري از آن تا يك ماه ديگر اميدواريم مشكلي كه اشاره كرديد رفع گردد.

اخيراً برخي افراد ( در اینجا من عیناً و رسماً اسم امام جمعه نسبتا محترم شهرمون رو آوردم که سردبیر محترم حذف کردند) مطالبي در رابطه با مستثني شدن فعاليتهاي فرهنگي در مشهد نسبت به ساير نقاط كشور گفته بودند. نظر شما نسبت به اين ايده چيست؟

هر استان اقتضائات خاص خودش را دارد. اما آنچه كه ما به عنوان اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي خراسان رضوي انجام داده و مي دهيم متناسب با شرايط زماني و مكاني بوده و با برنامه هاي شهرهاي ديگري همچون تهران بسيار متفاوت است. بنابراين پيش از اين هم اين تناسب با معنويت شهر مشهد رعايت مي شده است. بنابراين تا آنجا كه ما در اين استان توليد كننده هستيم، جهت گيري ها به سمت حال و هواي شهر مقدس مشهد بوده و تئاتر، شعر، كتاب و ... جز اين نبوده است اما به هر حال بخشهايي وجود دارد كه ما در آنها مصرف كننده هستيم. يعني مثلاً فيلمي در تهران توليد مي شود، چه بخواهيم و چه نخواهيم در مشهد هم اكران مي گردد يا كتابي كه با مجوز وزارت ارشاد در تهران چاپ مي شود، طبيعي است كه در كتابفروشي هاي مشهد هم به فروش مي رسد. بنابراين ما در اينجا تصميم گيرنده نيستيم و اينها به سياستهاي كلي كشور مربوط است اما آنچه كه ما تلاش داريم اينست كه استاني توليد كننده باشيم و رويكرد معنوي را نيز در توليدات خود مدنظر قرار دهيم.

فكر نمي كنيد كه اظهارنظر شخصيتهاي مختلف در رابطه با عرصه فرهنگ و هنري به وضعيت فرهنگي شهر لطمه بزند؟

نه، برخي از اظهارنظرها رهنمودهايي است كه به كمك فرهنگ و هنر مي آيد و ما مي توانيم براي فعاليت بهتر از آنها استفاده كنيم.

براساس همين رهنمودهايي كه مي گوييد است كه شنيده مي شود قرار است كلاسهاي مدرسين موسيقي و سينمايي در مشهد روبه تعطيلي برود؟

اصلاً چنين چيزي صحت ندارد. همه كلاسهاي هنري كه بر مبناي قانون و در چارچوب ضوابط شكل گرفته اند، تحت نظارت شوراهاي نظارتي بوده و از آنجا كه جامعه هنري خود، در قبال چنين فعاليتهايي احساس مسؤوليت مي كند، اگرهم تخلفي صورت گيرد، با برخورد قانوني روبرو شده و تأثيري بر روند فعاليتهاي ديگر هنرمندان نمي گذارد.

پس اين كلاسها مانند قبل فعاليت خواهند كرد؟

بله، حتماً.

در رابطه با شهرك سينمايي مشهد توضيح دهيد كه چقدر پيشرفت داشته است و سير توسعه آن به چه صورت است؟

در اين مورد متقاضياني براي ساخت اين شهرك بوده اند و مذاكراتي نيز با آنها انجام شده و پرونده هاي مربوطه به تهران فرستاده شده است تا در معاونت سينمايي وزارت ارشاد روي اين پرونده ها بررسي هاي لازم صورت گيرد. بنابراين ما هم منتظر نظر اعلام نظر تهران هستيم كه فكر مي كنم ظرف چند روز آينده اعلام شود.

در مورد جشنواره امسال امام رضا(ع) صحبت كنيد. آيا اين جشنواره در سالجاري تفاوتي با جشنواره هاي گذشته خواهد داشت و كلاً تدابيري براي رشد و توسعه آن انديشيده شده است؟

در اين مورد سال به سال رشد بيشتري را شاهد هستيم، هم به لحاظ كمي و هم به لحاظ كيفي؛ براي امسال نيز جلساتي با وزير ارشاد و قائم مقام توليت آستانقدس رضوي داشتيم و تصميمات خوبي براي برپايي هرچه بهتر اين جشنواره در داخلي و خارج كشور گرفتيم كه در زمان مقتضي اعلام مي گردد.

داستان سهميه سوخت رسانه ها هم از آن ماجراهاي جالب در سال گذشته بود. در اين مورد تصميم گيري تازه اي شده است؟

سهميه سوخت رسانه ها سهميه اي است كه از جانب فرمانداري در اختيار ارشاد قرار مي گيرد و ارشاد هم البته با كسب نظر جامعه مطبوعاتي در مورد آن تصميم خواهد گرفت كه اطلاعات دقيق تر آن در اختيار اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي مشهد است.

به عنوان يك مسؤول، از جايگاه فعلي فرهنگ استان و روندي كه طي مي كند راضي هستيد؟

به هر حال هر دستگاه اجرايي در راستاي وظائفي كه دارد تلاش مي كند اما طبيعي است كه در شهر بزرگ و پرجمعيتي چون مشهد امكانات دستگاههاي اجرايي متناسب با نيازهاي شهروندان نيست و اين نگاهي فراملي به كلانشهر مشهد را مي طلبد. بنابراين آنچه كه در حال حاضر در اختيار دستگاههاي اجرايي خراسان رضوي است، امكاناتي در حد امكانات استاني و نه حتي ملي. با اين وجود نيازهاي شهر مشهد فراملي است كه همين شكاف ميان نيازها و امكانات، تخصيص اعتبارات بيشتر را مي طلبد. در اين راستا بايد بگويم كه ضعفهاي فرهنگي در مشهد مي بينيم ريشه در اين واقعيت دارد كه ما در شهري فراملي با امكانات استاني فعاليت مي كنيم و باري بهبود اين وضعيت نگاهها به اين حنطه را بايد تغيير داد.

وضعيت انتشار كتب در استان به چه صورت است و آيا متناسب با شأن مطالعه كتابها به اين بخش پرداخته ايد؟

3 استان در سطح كشور حرف اول را در اين زمينه مي زنند كه عبارتند از استانهاي خراسان رضوي، قم و تهران بنابراين اين استان از مناطق برجسته در حوزه نشر است و طي سنوات اخير شاهد رشد بيشتري در اين زمينه بوده است به نحوي كه در شمارگان بيش از 200 درصد رشد داشته و در عناوين كتاب هم نزديك به 120 درصد رشد را شاهد بوده ايم كه اين البته حاصل فعاليتهاي بسيار نخبگان و فرهيختگان اين حنطه است. با اين وجود با نگاهي به گستره فعاليت چهره هاي دانشگاهي و حوزوي در اين استان مي بايست بيش از پيش به حوزه نشر بها داده و از فرصتي كه در اختيارمان است بيشتر استفاده كنيم.

اولويتهاي اداره كل فرهنگ و ارشاد استان در سال 87 چه خواهد بود؟ از چه بخشهايي بيشتر حمايت مي كنيد؟

اولويتهاي ما حول محور«توليد» شكل مي گيرد. يعني هركجا فرصت عرصه توليدات فرهنگي وهنري فراهم باشد، حمايتهاي ارشاد هم بيشتر خواهد بود چرا كه ما معتقديم اصل بر توليدكنندگي است و نه مصرف كننده بودن. بنابراين با هدف تبديل شدن استان به قطب توليدات فرهنگي حمايتهاي خود از بخشهاي مختلف را سامان مي دهيم.

عده اي بر اين باورند كه مشهد دچار«جشنواره زدگي » شده و جشنواره هايي با نامهاي متعدد در اين شهر مدام برگزار مي شوند. آيا مشخص است كه در سال 87 چه جشنواره هايي در مشهد به اجرا درخواهند آمد؟

ميزان بالاي برپايي جشنواره ها در مشهد نشان دهنده و ظرفيت بالاي شهر شكل دهي به چنين فعاليتهاي فرهنگي و هنري است. كم نيستند استانهايي كه براي برپايي حتي يك جشنواره ملي يا بين المللي در سال با مشكلات فني، اقامتي و ... مواجه هستند اما اين نقطه مثبتي در كارنامه فرهنگي مشهد است كه جشنواره هاي بزرگ كشور را در خود جاي داده و برنامه هاي متنوعي در آن اجرا مي شود. پس به اين مسأله نبايد گفت «جشنواره زدگي». بگذاريد اين نكته را نيز اضافه كنم كه اين خاصيت يك شهر فرهنگي است كه مي تواند سال به سال فعاليتهاي فرهنگي بيشتري را پذيرا باشد و نشاط بيشتري را در سطح شهر بوجود آورد. بنابراين امسال هم تلاش مي كنيم تا جشنوارهاي بزرگ و ارزشمندي را در مشهد برگزار كنيم كه اسامي آنها به مروز اعلام مي گردد.

فضاي مطبوعاتي شهر مشهد را چگونه مي بينيد؟

نشريات وزيني در اين استان به فعاليت مي پردازند كه بسياري از استانها از چنين امتيازي برخوردار نيستند. گاهي اوقات چون ما به اين امتيازات عادت كرده ايم، اينها را جدي نمي گيريم اما اين امتياز كمي نيست كه هر روز سبح 2 روزنامه مي تواند روي ميز صبحانه شما قرار گرفته و شما را در جريان اخبار كشوري و محلي قرار دهند و هر هفته، هفته نامه هايي مسائل بومي را تحليل كنند و گزارشات مختلفي را به چاپ برسانند. بنابراين ما در يك فضاي فوق العاده به لحاظ رسانه اي قرار داريم.

گويا شما آخرين ماههاي مسؤوليت خود در مقامهاي دولتي را طي مي كنيد و به زودي بازنشسته خواهيد شد. اگر ممكن است بگوييد پس از بازنشستگي به چه كاري مشغول خواهيد گشت؟

سؤال خيلي مشكلي است. البته اينكه 30 سال خدمت من در اين نظام طي چند ماه آينده به اتمام مي رسد و به افتخار بازنشستگي نائل مي آيم كه روشن است و اميدوارم دوران خدمتم توشه اي براي آخرتم شده باشد. اما اينكه پس از بازنشستگي چه فعاليتي داشته باشم باز مي گردد به تشخيص مديران وزارتخانه و مسؤولان استاني كه پايان دوره خدمت مرا اعلام كنند.

* عکس ها به جز عکس وسط از "مهدی بلوریان"

*درج در هفته نامه "نخست"